Województw kujawsko-pomorskie to obszar, w którym znaleźć można wiele ciekawych budowli, które pozwalają poznać historie tego niezwykłego i niestety często niedocenianego miejsca na mapie Polski. Region jest pełen historycznych zamków z XIII–XV wieku. Znaleźć można tu zarówno takie, które zachowały się w znacznej części, jak i te, które są już jedynie ruinami. Obok nich stoją zaś znacznie nowsze pałace z XVIII–XIX wieku, które pokazują, jak kilkaset lat temu mieszkali arystokraci. Poniżej wskazujemy najciekawsze propozycje, które z pewnością choć raz warto odwiedzić.
Spis treści
Najciekawsze zamki Kujawsko-Pomorskiego
Region kujawsko-pomorski ma jedną z najgęstszych sieci zamków w Polsce. Większość z nich to twierdze Zakonu Krzyżackiego z XIII–XV w., pełniące funkcje klasztorów i siedzib komturów. Dziś część z nich działa jako muzea i ośrodki kultury, z innych pozostały już tylko ruiny. Bez wątpienia jednak wszystkie w pełnej okazałości pokazują niezwykle ciekawą historię tego miejsca.
Zwiedzanie zamków i pałaców najlepiej połączyć z pobytem w miejscu, które samo w sobie jest częścią tej historii. Właśnie taki jest nasz hotel w Kujawsko Pomorskim. Pałac Poledno pozwala poczuć klimat dawnej rezydencji ziemiańskiej, a jednocześnie oferuje nowoczesne udogodnienia – komfortowe pokoje, restaurację oraz strefę SPA z basenem. Położony w spokojnym miejscu nad jeziorem, w otoczeniu parku, stanowi wygodną bazę wypadową do odkrywania zamków w Świeciu, Chełmnie, Grudziądzu, czy Toruniu.
Zamek w Toruniu
Zamek w Toruniu to pierwsza średniowieczna warownia wzniesiona przez Zakon Krzyżacki na Ziemi Chełmińskiej. Prace nad jej budową ruszyły po 1236 roku, a więc w czasie, gdy Toruń zaczynał rozwijać się na nowym, obecnym miejscu. Zamek powstawał etapami. Najpierw wzniesiono kamienne mury i skrzydło od strony Wisły, później dobudowano ośmioboczną wieżę, kolejne budynki i słynne gdanisko – latrynę wyniesioną nad strumień, do której prowadził murowany ganek.
W kolejnych dziesięcioleciach warownia pełniła funkcję lokalnego centrum administracyjnego Zakonu i była stopniowo wzmacniana, m.in. o drugi obwód murów i obszar parchamu. Historia zamku w pełnej formie trwała do 1454 roku, kiedy torunianie zdobyli go podczas powstania przeciwko Krzyżakom i częściowo rozebrali, by uniemożliwić jego ponowne wykorzystanie.
Dziś można swobodnie wejść na teren dawnej warowni, przejść się między murami i wyobrazić sobie, jak wyglądało życie w zamku ponad 700 lat temu. Niestety oglądać można jedynie ruiny budynku, z kilkoma tylko zachowanymi pomieszczeniami, niemniej nawet mimo to wciąż łatwo poczuć skalę tego przedsięwzięcia.
Zamek Bierzgłowski
Zamek Bierzgłowski to jedna z najlepiej zachowanych krzyżackich warowni w okolicach Torunia. Powstał w drugiej połowie XIII wieku, gdy Zakon krzyżacki umacniał swoją władzę na ziemi chełmińskiej. W miejscu wcześniejszej drewniano–ziemnej warowni zbudowano z kamieni polnych budynek główny oraz rozległe przedzamcze gospodarcze.
Warownia szybko zaczęła pojawiać się w kronikach przy okazji litewskich i jaćwieskich najazdów, jako miejsce skutecznej obrony Krzyżaków. Udawało im się to aż do 1410 r., gdy po bitwie pod Grunwaldem zdobyli go rycerze ziemi chełmińskiej. Kolejny raz budynek zmienił właściciela w 1454 roku (podczas wojny trzynastoletniej), kiedy to przejął go Związek Pruski i na rozkaz króla częściowo rozebrał, by utrudnić powrót Krzyżakom. W kolejnych stuleciach zamek popadał w ruinę, by następnie zostać stopniowo odbudowywany i przekształcany, m.in. w XIX wieku w duchu neogotyku.
Dziś budynek pełni funkcję centrum kultury diecezji toruńskiej. Odbywają się tu m.in. rekolekcje, konferencje, a także kameralne koncerty i inne wydarzenia kulturalne.
Zamek w Radzyniu Chełmińskim
Zamek w Radzyniu Chełmińskim to jedna z najbardziej charakterystycznych i ponownie krzyżackich warowni w regionie. To potężna, ceglana twierdza komturska wzniesiona na przełomie XIII i XIV wieku, jako wzorcowy zamek konwentualny Zakonu Krzyżackiego.
W średniowieczu pełnił funkcję siedziby komtura i ważnego ośrodka administracyjno–wojskowego państwa zakonnego. Po wojnie trzynastoletniej zamek przeszedł w ręce polskie i stał się siedzibą starosty, a w kolejnych stuleciach stopniowo niszczał. Był rozbierany na materiał budowlany i uszkadzany przez działania wojenne.
Dziś zamek jest trwałą, zabezpieczoną ruiną udostępnioną do zwiedzania. Można wejść na teren warowni, obejrzeć dobrze zachowane skrzydło południowe z wieżami, zejść do piwnic oraz wejść na wieże widokowe. Na dziedzińcu i w podziemiach organizowane są wystawy, turnieje rycerskie, pikniki historyczne, koncerty i inne imprezy plenerowe. Jako ciekawostkę warto też wspomnieć, że obiekt ten wykorzystano do kręcenia scen filmu „Samochodzik i templariusze”.
Zamek w Golubiu-Dobrzyniu
Zamek w Golubiu-Dobrzyniu to potężna, gotycko-renesansowa warownia krzyżacka wzniesiona na wzgórzu nad rzeką Drwęcą. Historia tego miejsca sięga XIII wieku, kiedy istniał tu drewniano-ziemny gród strzegący przeprawy przez rzekę i ważnego szlaku handlowego. Zauważając potencjał tego miejsca, pod koniec XIII wieku Krzyżacy zastąpili go ceglaną warownią. Wzniesiono wówczas czteroskrzydłowy zamek konwentualny z wewnętrznym dziedzińcem, kaplicą, refektarzem i zabudowaniami gospodarczymi. Obiekt pełnił funkcję siedziby komtura oraz punktu kontroli pogranicza ziemi chełmińskiej i dobrzyńskiej.
Po bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku twierdzę zajęły wojska Władysław Jagiełło. W kolejnych dekadach zamek kilkakrotnie zmieniał właściciela, by ostatecznie po wojnie trzynastoletniej znaleźć się w granicach Królestwa Polskiego.
Na początku XVII wieku warownia przeszła wyraźną przemianę. Starostą została wówczas Anna Wazówna, siostra króla Zygmunt III Waza. To z jej inicjatywy surową gotycką twierdzę przekształcono w reprezentacyjną rezydencję – nadbudowano dekoracyjne attyki i zmieniono część wnętrz. W kolejnych stuleciach zamek jednak zaczął podupadać, zwłaszcza po zniszczeniach potopu szwedzkiego. Dopiero XX wiek przyniósł gruntowne prace konserwatorskie, których efekty można podziwiać aż do dziś.
Obiekt jest obecnie udostępniony do zwiedzania. Zachował średniowieczny układ przestrzenny, a jednocześnie wyróżnia się renesansową sylwetką. Jako ciekawostkę warto dodać, że od kilku lat w obiekcie odbywają się inscenizacje Wojny Golubskiej.
Zamek w Grudziądzu
Zamek w Grudziądzu to kolejna średniowieczna warownia Zakonu Krzyżackiego ulokowana na północ od miasta i na wzgórzu około 60 m ponad doliną Wisły. Jego budowę rozpoczęto w połowie XIII w., prawdopodobnie na miejscu wcześniej istniejącego grodu drewniano-ziemnego. Około 1299 r. ukończono pierwszy etap budowy na tyle, że możliwa była konsekracja kaplicy zamkowej. Około 1300 r. wzniesiono cylindryczną wieżę typu bergfried – „Klimek”, a nieco później dobudowano skrzydło zachodnie.
W średniowieczu zamek był ważnym ośrodkiem militarnym i administracyjnym. Po bitwie pod Grunwaldem w 1410 r. Grudziądz został chwilowo zajęty przez wojska królewskie. Niemniej już podczas wojny trzynastoletniej w 1454 r. zamek zdobyły siły Związku Pruskiego. W kolejnych wiekach obiekt był modernizowany, ale też uszkadzany w walkach i niszczał. Jego rozebranie zarządził król Pruski Fryderyk Wilhelm II. Decyzja ta sprawiła, że dziś po obiekcie pozostały jedynie relikty murów i wieża „Klimek”, choć i w jej przypadku to nie do końca prawda. Została bowiem wysadzona przez wojska niemieckie w 1945 r., a następnie odbudowana w latach 2013–2014.
Zamek krzyżacki w Świeciu
Zamek w Świeciu to gotycka warownia Zakonu Krzyżackiego wzniesiona w latach ok. 1335–1350 na strategicznym cyplu między rzekami Wdą i Wisłą. Po zakończeniu wojny trzynastoletniej przeszedł w ręce polskie i był własnością rady miejskiej Torunia. W drugiej połowie XVI w. warownia została przebudowana w stylu renesansowym, ale już w XVII w. została poważnie zniszczona w czasie potopu szwedzkiego, po czym już nie odzyskała dawnej świetności.
Dziś zamek w Świeciu to ruina z zachowaną cylindryczną wieżą i fragmentami murów, udostępniona do zwiedzania. Warto jednak dodać, że w ostatnich latach przeszedł szeroko zakrojone prace konserwatorskie i częściową rekonstrukcję – zabezpieczono mury, odnowiono piwnice oraz udostępniono wieżę widokową. Ciekawostką jest fakt, że jeszcze niedawno z murów skradziono zabytkowe cegły.
Zamek w Kruszwicy
Czym byłoby nasze zestawienie bez jednego z najpopularniejszych zamków z polskich legend – zamku w Kruszwicy. To właśnie na jego wieży myszy miały zjeść króla Popiela.
W rzeczywistości zamek w Kruszwicy to królewska warownia ufundowana przez króla Kazimierza III Wielkiego. Wzniesiono go na Półwyspie Rzępowskim nad Jeziorem Gopło w latach 1350–1355, a więc kilkaset lat po tym, gdy panował legendarny Popiel II. Obiekty miał być jednym z głównych zamków obronnych Kujaw. Miał strzec miasta przed Krzyżakami i kontrolować szlaki wodne.
Założenie miało nieregularny plan z dwiema basztami od zachodu i bramą od wschodu, otoczone fosą i umocnieniami drewnianymi. W narożniku północno-zachodnim stanęła ceglana, ośmioboczna wieża, a więc dzisiejsza Mysia Wieża.
Warownia była kilkukrotnie niszczona – spłonęła w 1519 r., została odbudowana, a następnie znów spłonęła w 1591 r. W czasie potopu szwedzkiego została zaś zajęta i wysadzona przez Szwedów w 1657 r. Efektem tego jest to, że dziś, z całego zespołu, przetrwała tylko wieża i relikty murów, w których nadal można znaleźć armatnie kule świadczące o burzliwej historii.
W 1861 r. przeprowadzono konserwację wieży i dobudowano schody, a od końca XIX w. pełni ona funkcję punktu widokowego i jednego z najbardziej rozpoznawalnych symboli regionu. Z jej szczytu przy dobrej pogodzie widać m.in. Inowrocław, Strzelno i Radziejów.
Pałace regionu kujawsko-pomorskiego
Pałace regionu kujawsko-pomorskiego to głównie rezydencje szlacheckie i ziemiańskie z XVIII i XIX wieku. Wiele z nich powstało w otoczeniu rozległych parków krajobrazowych, często na skarpach i nad rzekami czy jeziorami, co dziś mocno wpływa na ich atrakcyjność. Obecnie pełnią przede wszystkim funkcje hoteli, ośrodków kultury i muzeów, łącząc możliwość wypoczynku z poznawaniem historii regionu.
Pałac Poledno
Pałac Poledno to dwór z końca XIX w. leżący we wsi Poledno koło Świecia nad jeziorem, w rozległym parku krajobrazowym. Zespół wyrósł na majątku znanym ze źródeł co najmniej od 1415 r.
Początkowo wieś należała do dóbr królewskich dzierżawionych przez kasztelana elbląskiego Rafała Konopackiego, który założył tu dwór i gospodarstwo folwarczne. Wśród późniejszych właścicieli wymienia się m.in. rodzinę Czapskich z Bukowca oraz Hilmara von Wuthenau. To za czasów tego drugiego, w 1890 r. powstał tu murowany budynek. Po II wojnie światowej majątek przejął Skarb Państwa i użytkował go PGR, natomiast od lat 90. XX w. zespół pałacowo-parkowy znajduje się w rękach prywatnych.
Dziś Pałac Poledno to nowoczesny hotel, w którym goście mogą skorzystać z komfortowych pokoi, restauracji oraz strefy SPA z basenem. Obiekt dysponuje salami bankietowymi i konferencyjnymi oraz namiotem eventowym nad jeziorem, dzięki czemu sprawdza się przy organizacji wesel, przyjęć rodzinnych i spotkań biznesowych. Na terenie majątku czekają też dodatkowe atrakcje – m.in. wystawa zabytkowych samochodów, park z alejami spacerowymi oraz strefy przygotowane z myślą o dzieciach.
Pozostałe pałace w województwie
Na terenie województwa kujawsko pomorskiego znaleźć można również inne pałace:
- Zespół pałacowo-parkowy w Ostromecku – to rezydencja położona na skarpie doliny Wisły, we wsi Ostromecko pod Bydgoszczą. Tworzą go dwa pałace – barokowo-rokokowy pałac stary i klasycystyczny pałac nowy. Otoczone są blisko 36-hektarowym parkiem z ogrodem włoskim i częścią krajobrazową w stylu angielskim.
- Pałac w Lubostroniu – to klasycystyczna rezydencja wzniesiona w latach 1795–1800 według projektu Stanisława Zawadzkiego dla hrabiego Fryderyka Skórzewskiego. Znajduje się w rozległym parku nad Notecią.
- Dwór w Kłóbce – siedziba ziemiańska z połowy XIX w., położona nad rzeką Lubieńką na terenie Kujawsko-Dobrzyńskiego Parku Etnograficznego. Należał do rodziny Orpiszewskich, a jego najbardziej znaną mieszkanką była Maria z Wodzińskich – jedyna oficjalna narzeczona Fryderyka Chopina.
- Pałac w Nawrze – rezydencja z lat 1798–1805, zaprojektowana przez Hilarego Szpilowskiego dla Konstantego Kruszyńskiego, otoczona parkiem krajobrazowym z alejami lipowymi. Przed II wojną światową był ważnym ośrodkiem życia ziemiańskiego rodzin Kruszyńskich i Sczanieckich.
Podsumowanie
Województwo kujawsko-pomorskie, wbrew często powtarzanej opinii, jest jednym z regionów, które bez wątpienia ma bardzo dużo do zaoferowania. Liczne zamki i pałace świadczą o niezwykłej historii tych ziem i potwierdzają ich burzliwe dzieje – od czasów ekspansji zakonu krzyżackiego, przez epokę Rzeczypospolitej szlacheckiej, po przemiany XIX i XX wieku.